fa نیارش کاربندی: تعریف، شکل‌گیری و مؤلفه‌های تأثیرگذار بر آن کاربرد علوم، فناوری‌ها، تجهیزات، مواد و روش‌های نوین Application of modern sciences, technologies, equipment, materials and methods پژوهشي Research, Original, Regular <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">کاربندی، یک عنصر طاقی برای پوشش سقف با ظرفیت بالای عملکردی و فرمی و کارکرد سازه‌ای و تزئینی، متعلق به معماری تاریخی ایران است. این عنصر تزیینی در طول مدت رواج خود تغییراتی داشته است که موجب شکل‌گیری انواع</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">مختلف از آن با ویژگی‌های گوناگون شده است. از این رو، </span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">هدف از این تحقیق دست‌یابی به پاسخ این سؤالات است که </span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">روند شکل</span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">&lrm;</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">گیری کاربندی چه مسیری را طی کرده ‌است؟ و مؤلفه‌های مؤثر بر کاربندی در این مسیر و در ادامه تبدیل آن به انواع موجود، چه بوده است؟ </span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">در</span></span><a name="_Toc178064354"></a><a name="_Toc170658607"><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"> این تحقیق</span></span></a><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"> کیفی، اطلاعات به روش میدانی و کتابخانه‌ای جمع‌آوری و سپس تحلیل و بررسی شده‌‌اند. در این راستا، ضمن اینکه روند تغییر تدریجی دستگاه‌های</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"> سازه‌ای رایج در معماری تاریخی ایران به سمت ایجاد کاربندی، موردبررسی قرار گرفته است، </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">مفهوم کاربندی نیز از دیدگاه پژوهشگران بررسی‌شده تا دقیق‌ترین تعریف کاربندی ارایه شود. در ادامه مفاهیم مطرح در حوزه کاربندی بیان و دسته‌بندی خواهند شد</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">. </span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">بررسی‌ها نشان داد که<b> </b></span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">کاربندی از باریکه‌ی طاق‌هایی با هندسه وتری و هماهنگ ایجاد می‌شود و دارای هر دو نقش باربری و تزئینی است. هندسه وتری، اتصالات منظم و روی‌هم قرارگیری نقاط اصلی زمینه و کاربندی روی دایره‌ی ‌مبنا، از خصوصیات اصلی کاربندی هستند. </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">مؤلفه‌های ساختار کاربندی را می‌توان ذیل دو بخش هندسه نظری و عملی بررسی نمود؛ باید دقت داشت که ارتباط این دو هندسه یک ارتباط تعاملی و دوطرفه‌ است که دارای مؤلفه‌های مشترک نیز هستند. هر یک از این مؤلفه‌ها بر روند شکل‌گیری این عنصر طاقی تأثیر داشته و نیز در این روند، خود دچار تغییر شده‌اند.</span></span></span></span></span><br> <br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:normal"><span style="text-autospace:none"><i><span style="font-size:12.0pt"><span garamond="" style="font-family:">Karbandi</span></span></i><span style="font-size:12.0pt"><span garamond="" style="font-family:"> is an arched structural element used for roof coverings in the historical architecture of Iran, distinguished by its high functional and formal capacity, simultaneously serving both structural and decorative purposes. The aim of this study is to answer the following questions: What trajectory has the formation process of Karbandi followed? What are the influential factors in this process and in its evolution into existing types? This qualitative research employs both fieldwork and library-based methods to collect data, which are then analyzed and evaluated. Initially, the gradual transition of common structural systems in historical Iranian architecture towards <i>Karbandi</i> was examined. The concept of <i>Karbandi</i> was also reviewed from the perspectives of various researchers to select the most precise definition. Subsequently, the key concepts related to <i>Karbandi</i> were identified and categorized. Karbandi is formed by narrow arches with chord-based and harmonious geometries, serving both load-bearing and decorative roles. Its primary characteristics include chordal geometry, orderly connections, the layered alignment of main points, and its construction based on a circular framework. The structural components of Karbandi can be analyzed through two aspects: theoretical geometry and practical geometry. It is important to note that the relationship between these two geometries is interactive and reciprocal, with some shared elements. Each of these components has influenced the formation process of this arched element while undergoing changes themselves throughout this process.</span></span></span></span></div> کاربندی, هندسه عملی, هندسه نظری, اجرای کاربندی, شکل‌گیری کاربندی. Karbandi, Practical Geometry, Theoretical Geometry, Karbandi Construction, Formation of Karbandi. 41 54 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_code=A-10-1-76&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Shervani Tabar فاطمه شِروانی‌تبار No M.Sc., Architecture Technology, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Arts University, Tabriz, Iran. کارشناس‌ارشد فناوری معماری، گرایش استحکام‌بخشی بناهای تاریخی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران. Ahad Nejad Ebrahimi احد نژادابراهیمی Ahadebrahimi@tabriziau.ac.ir Yes Faculty member, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Arts University, Tabriz, Iran. عضو هیئت علمی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران. M. R. Chenaghlou محمدرضا چناقلو No Faculty member, Faculty of Civil Engineering, Sahand University of Technology, Tabriz, Iran. عضو هیئت علمی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی سهند، تبریز، ایران.