fa مطالعات فنی و خوردگی تعدادی از آثار برنزی مکشوفه در محوطه میراث جهانی بم مستندسازی آثار و اشیا تاریخی- فرهنگی، موزه‌ای و آرایه‌های معماری. Documentation of historical-cultural, museum objects and architectural decorations پژوهشي Research, Original, Regular <h1 dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:tahoma;"><span style="color:#000000;"><span style="font-weight:normal;">مطالعۀ آثار فلزی محوطۀ ارگ بم همسو با طرح بیماری‌شناسی آثار فلزی در ایران انجام گرفته که هدف آن بررسی، مطالعه و آسیب‌شناسی آثار فلزی در ایران است. از محوطۀ ارگ بم آثار فلزی مختلفی ازجمله آهن، نقره و آلیاژهای مس به‌دست‌آمده است.در پژوهش حاضر بر تعدادی از آثار برنزی تمرکز شده است. مطالعات انجام‌شده با بهره‌گیری از روش‌های میکروسکوپی و ماکروسکوپی شامل متالوگرافی، شیمی تر، تفرق اشعۀایکس (</span><span dir="LTR" style="font-weight:normal;">XRD</span><span style="font-weight:normal;">)، میکروسکوپ الکترونی روبشی </span><span dir="LTR" style="font-weight:normal;">(SEM)</span><span style="font-weight:normal;"> و طیف‌سنجی پراش انرژی پرتو ایکس</span><span dir="LTR" style="font-weight:normal;">(EDX)</span><span style="font-weight:normal;"> بوده است. نتایج حاکی از آن است که با توجه به ساختار دندریتی، اغلب این آثار به روش ریخته‌گری ساخته شده‌اند. طبق نتایج پراش‌سنج پرتو ایکس &nbsp;</span><span dir="LTR" style="font-weight:normal;">(XRD)</span><span style="font-weight:normal;"> محصولات خوردگی شامل کوپریت (اکسید مس)، آزوریت (کربنات مس)، بروکانتیت (سولفات مس)، کاسیتریت (اکسید قلع) و ترکیبات کلریدی آتاکامیت، پاراتاکامیت، نانتوکیت و ملانوتالیت </span><span dir="LTR" style="font-weight:normal;">Cu₂OCl₂</span> <span style="font-weight:normal;">هستند. نکتۀجالب‌توجه آن است که وجود فاز حاوی آهن و گوگرد در تمامی نمونه‌ها نشان‌دهندۀ استفاده از سنگ معدن‌های سولفیدی در استخراج مس است.</span></span></span></span></h1> The study of metal works of Bam citadel (Arg-e-Bam) is underway to study the pathology of metalworks in Iran.The aim of this project is to study and investigate the corrosion mechanisms of metal objects. Various metallic works including iron, silver and copper alloys have been gained from the area of Arg-e-Bam. The research is focused on a number of bronze works of this historical site.The studies have been done using Microscopic and Macroscopic methods including metallography, wet chemistry, X-ray diffraction spectroscopy (XRD), scanning electron microscopy (SEM) and energy dispersive X-ray spectroscopy (EDX). According to dendritic structure of these objects, the results show that most of them have been made in casting method and corrosion products are including Cuprite (Cu₂O), Azurite (Cu₃(CO₃)₂(OH)₂), Brochantite (Cu₄(OH)₆SO₄), Cassiterite (SnO) and the chloride compounds like Atacamite (Cu₂Cl(OH)₃), Paratacamite (Cu₂Cl(OH)₃, Nantokite (CuCl) and Melanothallite (Cu₂OCl₂). The noticeable point is that there are inclusions containing iron and sulfur in all specimens that represent the using of sulfide ore in copper extraction process.<br> &nbsp; برنزهای تاریخی, بم, آسیب شناسی, خوردگی, فن‌شناسی. Ancient bronzes, Bam, Pathology, Corrosion, Technical studies. 22 35 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_code=A-10-1-3&slc_lang=fa&sid=1 Narges Doosti sani نرگس دوستی ثانی narges.doosti@gmail.com Yes Research Institute of Cultural Heritage and Tourism پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Mahshid Ilkhani مهشید ایلخانی No Research Institute of Cultural Heritage and Tourism پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Shaiba Khadir شیبا خدیر No Research Institute of Cultural Heritage and Tourism پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Afshin Ebrahimi افشین ابراهیمی No Research Institute of Cultural Heritage and Tourism پایگاه میراث جهانی بم