fa مروری بر عوامل و الگوهای تخریب در سنگ های رسوبی کربناته به کاررفته در محوطه‌های باز تاریخی و فرهنگی مستندسازی آثار و اشیا تاریخی- فرهنگی، موزه‌ای و آرایه‌های معماری. Documentation of historical-cultural, museum objects and architectural decorations مروری Review Article محوطه‌های باز تاریخی ساخته شده از سنگ در ایران تعداد نسبتاً محدودی در مقایسه با دیگر آثار شامل می‌شوند، اما این آثار باقی مانده اهمیت والایی از جهت ارزش، قدمت و ناگفته‌هایی که در آنها مستتر است، دارند. از آنجایی که عموماً این محوطه‌های سنگی در ایران قدمتی حدودا دو هزار ساله دارند، مدت زمان زیادی در معرض عوامل آسیب‌رسان قرار گرفته‌اند. اطلاعات در خصوص انواع عوامل آسیب‌رسان و الگوهای تخریبی آنها به شکلی پراکنده در مقالات و کتب عموماً به زبان انگلیسی وجود دارند که دسترسی آنها برای کارشناسان حوزه حفاظت و مرمت آثار تاریخی محدود است. در این پژوهش سعی شده است که با جمع آوری هدفمند اطلاعات حاصل از تحقیقاتی که تا کنون بر روی سنگ‌های محوطه‌های باز انجام شده، اقدام موثری در راستای روشن ساختن همه جنبه‌های تخریبی سنگ‌های رسوبی کربناته که بخش اعظمی از محوطه‌های باز ایران را تشکیل داده‌اند، صورت گیرد. بدین ترتیب با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به معرفی عوامل آسیب‌رسان محیطی و الگوهای تخریبی رایج در محوطه‌ها با شرایط اقلیمی و صنعتی مشابه پرداخته می‌شود. از مطالعات معلوم گشت که بر خلاف تصور تنها &quot;عوامل محیطی&quot; از فاکتورهای تخریب در سنگ‌های رسوبی نیستند بلکه خواص فیزیکی و شیمیایی ذاتی (درونی) سنگ نیز در امر تخریب بسیار تاثیرگذار است. در بین عوامل تخریبی شیمیایی و فیزیکی، عوامل شیمیایی مخرب به جهت اینکه منجر به انحلال و یا تغییر ماهیت سنگ می‌شوند از اهمیت بیشتری برخوردار هستند.&nbsp;&nbsp;<br> محوطه‌های باز تاریخی ساخته شده از سنگ در ایران تعداد نسبتاً محدودی در مقایسه با دیگر آثار شامل می‌شوند، اما این آثار باقی مانده اهمیت والایی از جهت ارزش، قدمت و ناگفته‌هایی که در آنها مستتر است، دارند. از آنجایی که عموماً این محوطه‌های سنگی در ایران قدمتی حدودا دو هزار ساله دارند، مدت زمان زیادی در معرض عوامل آسیب‌رسان قرار گرفته‌اند. اطلاعات در خصوص انواع عوامل آسیب‌رسان و الگوهای تخریبی آنها به شکلی پراکنده در مقالات و کتب عموماً به زبان انگلیسی وجود دارند که دسترسی آنها برای کارشناسان حوزه حفاظت و مرمت آثار تاریخی محدود است. در این پژوهش سعی شده است که با جمع آوری هدفمند اطلاعات حاصل از تحقیقاتی که تا کنون بر روی سنگ‌های محوطه‌های باز انجام شده، اقدام موثری در راستای روشن ساختن همه جنبه‌های تخریبی سنگ‌های رسوبی کربناته که بخش اعظمی از محوطه‌های باز ایران را تشکیل داده‌اند، صورت گیرد. بدین ترتیب با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به معرفی عوامل آسیب‌رسان محیطی و الگوهای تخریبی رایج در محوطه‌ها با شرایط اقلیمی و صنعتی مشابه پرداخته می‌شود. از مطالعات معلوم گشت که بر خلاف تصور تنها &quot;عوامل محیطی&quot; از فاکتورهای تخریب در سنگ‌های رسوبی نیستند بلکه خواص فیزیکی و شیمیایی ذاتی (درونی) سنگ نیز در امر تخریب بسیار تاثیرگذار است. در بین عوامل تخریبی شیمیایی و فیزیکی، عوامل شیمیایی مخرب به جهت اینکه منجر به انحلال و یا تغییر ماهیت سنگ می‌شوند از اهمیت بیشتری برخوردار هستند.&nbsp;&nbsp; The number of historical open-air sites built of stone are relatively limited in comparison to the other historical artificial in Iran, but these sites include great significance in terms of value, historic and their knowledge of past. Since these stone poen-air sites are generally about two thousand years old, they have been exposed to decay factors for a long time. Many information and data on the types of decay factores and their patterns are scattered in the articles and books generally available in English which their access to experts in the field of conservation and restoration is limited. In this study, we attempted, through purposeful data from research on the open-air sites and monuments, to effectively address all aspects of the deterioration of carbonate sedimentary stones which constitute the majority of Iran&rsquo;s sites. In this way, using library references, environmental factors and common decay patterns in similar climate and industrial conditions are discussed. It has become clear from studies that, contrary to the impression, &ldquo;environmental factors&rdquo; are not only the factors in the deterioration of sedimentary stones, but also the physical and chemical properties of the stone (Intrinsic problems) are also very important in the term of decay. Among the chemical and physical decay factors, chemical factors in deterioration are more important because the lead to the dissolution or alteration of the nature of the stone.&nbsp; محوطه‌های باز تاریخی, تخریب, سنگ‌ رسوبی کربناته, آسیب فیزیکی, آسیب شیمیایی Open-air Sites, Decay, Carbonate Sedimentary Stones, Physical Decay, Chemical Decay, 48 73 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_code=A-10-25-1&slc_lang=fa&sid=1 Atefeh Shekofteh عاطفه شکفته shekofte.as@gmail.com Yes Art University of Isfahan دانشگاه هنر اصفهان Hossein Ahmadi حسین احمدی hsao_ahmadi@yahoo.com No Art University of Isfahan دانشگاه هنر اصفهان Mehdi Yazdi مهدی یزدی meh.yazdi@gmail.com No University of Isfahan دانشگاه اصفهان