دوره 7، شماره 3 - ( 9-1403 )
جلد 7 شماره 3 صفحات 38-29 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Kamali A. Research Paper
Reconstruction of Ancient Zinc Extraction Technology in Iran: Geochemical and Petrographic Analysis of Ceramic Nails and Smelting Slags from Bahabad, Yazd. KCR 2024; 7 (3) :29-38
URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-222-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-222-fa.html
کمالی امیناله. مقاله پژوهشی
استحصال روی در ایران باستان: تحلیل ژئوشیمیایی و پتروگرافی میخهای سفالی و سربارههای کوره ذوب فلز روی بهاباد، یزد. دانــش حـفـاظـت و مـرمـت. 1403; 7 (3) :29-38
عضو هیئت علمی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی، گروه باستانسنجی.
چکیده: (2114 مشاهده)
محوطه ذوب فلز روی بهاباد، واقع در ۷۱ کیلومتری شمال بهاباد در استان یزد ایران با مساحت ۲۲۰ مترمربع و در کمربند فلز_زایی طبس-پشتبادام، یکی از مراکز متالورژی باستانی محسوب میشود. این پژوهش با هدف شناسایی نوع فلز استخراجشده، بررسی فرآیندهای متالورژیکی و بازسازی فناوریهای بهکاررفته، از طریق تحلیل پتروگرافی و ژئوشیمیایی میخهای سفالی و سربارههای کوره انجام شده است. از محوطه، ۳۰ نمونه میخ سفالی و ۲۰ نمونه سرباره جمعآوری شد که از هر گروه، پنج نمونه برای مطالعات پتروگرافی و آنالیز شیمیایی به روش(ICP-OES) انتخاب شدند. نتایج پتروگرافی نشان داد که میخهای سفالی، ساختهشده از خاک رس پخته، دارای بافت پورفیری با حدود ۲۰ % کوارتز و مقادیر اندک کلسیت هستند، در حالی که سربارهها حاوی فایالیت (Fe₂SiO₄)، ملیلیت، پیروکسن و وستیت (FeO) بوده و شرایط احیایی و دمای بالای ذوب را تأیید میکنند. آنالیز شیمیایی، حضور میانگین ۱.۲۱ % ZnO در میخها را نشان داد که نقش آنها را در جمعآوری بخارات روی بهصورت توتیا (ZnO) پس از قرنها تأیید میکند. سربارهها با میانگین ۳.۷۴ % ZnO، بیانگر استخراج ناکامل روی هستند. غلظت پایین سرب (۶۶۹ ppm در میخها و ۳۱۵ ppm در سربارهها) و گوگرد (۱۰۵۳ ppm در میخها و ۳۶۱ ppm در سربارهها) استفاده از کانیهای اکسیدی مانند اسمیتسونیت (ZnCO₃) یا همیمورفیت را بهجای سولفیدهایی نظیر اسفالریت (ZnS) نشان میدهد که با کمربند فلز_زایی سرب-روی کانسارهای اکسیدی منطقه همخوانی دارد. برای استحصال روی، از کورههای دوطبقه استفاده میشد که شامل طبقه زیرین برای حرارت دهی به سنگ معدن و طبقه بالایی با صفحهای مشبک از جنس رس بود. روی این صفحه، میخهای سفالی (با طول ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر و قطر ۲ تا ۴ سانتیمتر) قرار میگرفتند و فرآیند تقطیر صعودی را تسهیل میکردند. این فناوری در مقایسه با روش تقطیر نزولی هند (با استفاده از اسفالریت و کورههای مربعی شکل) و روش تقطیر صعودی چین (با کندانسور و کورههای مستطیلی) متمایز است و نوآوری بومی ایران را با بهرهگیری از زغالچوب بهعنوان سوخت و میخهای سفالی بهعنوان ابزار اصلی نشان میدهد. این پژوهش بر انطباق این فناوری با شرایط محلی و اهمیت آن در تاریخ متالورژی جهانی تأکید دارد.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
کاربرد علوم، فناوریها، تجهیزات، مواد و روشهای نوین
دریافت: 1403/5/3 | پذیرش: 1403/8/20 | انتشار: 1403/9/10
دریافت: 1403/5/3 | پذیرش: 1403/8/20 | انتشار: 1403/9/10
فهرست منابع
1. [ابنسینا.(1370). قانون در طب. تهران: سروش. ].
2. [الخیر، ش.(1362). نزهتنامه علایی(تصحیح فرهنگ جهانپور). تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی. ].
3. [عقیلیخراسانی.(1371). مخزن الادویه. تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی. ].
4. [قزوینی، زکریا بنمحمد.(1366). آثار البلاد و اخبار العباد(ترجمه عبدالرحمن شرفکندی). تهران: موسسه علمی اندیشه جوان. ].
5. [کاشانی، ا.(1353). عرایس الجواهر و نفایس الاطایب(به کوشش ایرج افشار). تهران: انتشارات انجمن آثار علمی. ].
6. [کمالی، امیناله.(1401). مطالعات معدنکاوی و فلزکاری کهن در میراث فرهنگی: شناخت ارزشها و ضرورت حفاظت. دانش حفاظت و مرمت، 5(1)، 89-81. ].
7. [مستوفی، حمدالله.(1362). نزههالقلوب. تهران: کتابخانه طهوری. ].
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |